Βιβλιολόγιο

Είναι στιγμές που τα πράγματα μεγεθύνονται και ταυτόχρονα μικραίνουν, κενώνονται από κάθε νόημα και κάθε σημασία. Η ύπαρξη τότε χάνει την ουσία και τη σημασία της, χάνει ό,τι την κινεί και τη νοηματοδοτεί. Είναι φορές που το σαλιγκάρι συρρικνώνεται και κλείνεται στο καβούκι του έξω από τη χαρά και πέρα από τη θλίψη. Πλήρης μαρασμός και αφυδάτωση από συναισθήματα, δηλαδή τρέλα. Ο κίνδυνος είναι εκεί έξω, απροσδιόριστος, πραγματικός, ή μη, πάντως ανάλογος με την ψυχική διάθεση. Η συρρίκνωση, ο μαρασμός, η κατάθλιψη, το κλείσιμο στο καβούκι είναι η έσχατη άμυνα απέναντι στην απώλεια ταυτότητας, στην απώλεια νοήματος, στην απώλεια πραγματικής, δηλαδή αγαπητικής επικοινωνίας, να ’χεις κάποιον να σ’ αγαπά, να μπορείς να βλέπεις σ’ αυτόν τον εαυτό σου. Στην εκούσια ή ακούσια μοναξιά ο εχθρός είναι πάντα εκεί έξω, είναι πάντα εκεί μέσα, είσαι εσύ “όμοιέ μου, αδελφέ μου”, είναι ο άλλος ως κόλαση, είναι ο εντός μας ξένος, ο άλλος μας εαυτός. Αυτός ο εαυτός με τη μορφή του άλλου που απορρίπτεται,...

Ο Πωλ Κρούγκμαν είναι από τους πλέον γνωστού αμερικανούς οικονομολόγους. Χρημάτισε, μάλιστα, σύμβουλος του Κλίντον, πράγμα που σημαίνει ότι η γνώμη του είναι βαρύνουσα στις οικονομικές και κυρίως τις πολιτικές ελίτ των ΗΠΑ. Οι απόψεις που διατυπώνει στο τελευταίο βιβλίο του «Η συνείδηση ενός προοδευτικού»(μετάφραση: Α.Δ.Παπαγιαννίδης, εκδόσεις Πόλις) δεν είναι άγνωστες καθώς τις έχει αναλύσει σε μία σειρά άρθρων του. Εξάλλου, το θέμα της «επιστροφής» των δημοκρατικών στην Αμερική του Νιου Ντηλ και της «σχετικής ισότητας» (1960), εν αντιθέσει με την επιστροφή των ρεπουμπλικάνων στην εποχή του 1920 τα έχουμε διαπραγματευθεί εκτενώς τόσο εδώ όσο και στο βιβλίο HOMO AMERICANUS (εκδόσεις Καστανιώτη). Εν προκειμένω θα αρκεστούμε στην παρουσίαση των θέσεων του Κρούγκμαν, οι οποίες έχουν μία ιδιαίτερη σημασία σήμερα καθώς υιοθετούνται από τον Μπάρακ Ομπάμα (κατάργηση των φοροαπαλλαγών των πλούσιων, που εφάρμοσαν οι ρεπουμπλικάνοι και ο Μπους, και φορολόγηση των εισοδημάτων άνω των 250.000 δολα...

Πολλές φορές μετεωρίζομαι ανάμεσα στην επαγγελματική ηθική και δεοντολογία και την προσωπική σχέση μ’ ένα κείμενο. Πως ένας «κριτικός βιβλίου» ή «βιβλιοπαρουσιαστής» παίρνει τις αποστάσεις του από ένα έργο όταν πρόκειται για τη δουλειά ενός γνωστού του και πολύ περισσότερο ενός φίλου του; Κάποτε, στην προσπάθεια να γίνω πιο ουσιαστικός και χρήσιμος, γίνομαι πιο αυστηρός με τους φίλους. Άλλοτε, πιο ελαστικός. Τις περισσότερες φορές θεωρώ έντιμο να δηλώσω την προσωπική μου σχέση με τον συγγραφέα. Μόνο που οι… εντιμότατοι φίλοι μου αυξήθηκαν πολύ εσχάτως! Οπότε το πρόβλημα επανέρχεται με τη μορφή των ορίων. Ταύτιση –μέσω της φιλίας, και ακραία υποκειμενικότητα ή πλήρης απόσταση; Επιλέγω τη μεσότητα. Η απόσταση, λοιπόν, χωρίς να απεμποληθεί ή καλύτερα με το να αναγνωρισθεί η συνειδητή ή υποσυνείδητη υπόσταση της φιλίας, αυτό είναι το θέμα. Σκέφτομαι, φερ’ επείν, το γιατρό. Αλίμονο αν ταυτισθεί με τον ασθενή. Ο γιατρός ως επαγγελματίας, αντιμετωπίζει τον ασθενή ως αντικείμενο, ως πράγμα, ως...

«Ο πραγματικός ρεαλισμός μπροστά στη ζωή είναι να γνωρίζεις ότι το συγκεκριμένο, η γνήσια πραγματικότητα, είναι ο πόνος. Αντίθετα, η σύγχρονη φιλοσοφία υιοθετεί έναν τόνο πομπώδη, διδακτικό, λες και ο πόνος δεν υπάρχει. Ο Σαρτρ φτάνει μέχρι του σημείου να πει ότι τα βασανιστήρια αποτελούν ενδεχομένως απόλαυση για όποιον σκέφτεται ότι θα πάει στον παράδεισο, μετά το θάνατό του. Όμως, για μένα, αυτό δεν είναι διόλου αλήθεια […] Θα ήθελα να γράψω κάτι που να μπορέσει να αποδώσει την έννοια του πόνου, κάτι αληθινά τρομακτικό και απόλυτο, το ίδιο το θεμέλιο της πραγματικότητας». Αυτά έγραφε το 1969 ο Βίτολντ Γκομπρόβιτς όταν αργοπέθαινε πονώντας φρικτά (Μαθήματα φιλοσοφίας σε έξι ώρες κι ένα τέταρτο, εκδόσεις Πατάκη, μετάφραση Κατερίνα Σχινά). Ήταν τότε που ήθελε να θέσει τέλος στην καθημερινή οδύνη του, αυτοκτονώντας. Τελικά, αντιμετώπισε τον πόνο γράφοντας τα «μαθήματα φιλοσοφίας…». Η φιλοσοφία ήταν το πάθος του. Παραδόξως, όμως, επιτίθετο στην άποψη του Σαρτρ που (όπως ο Ζίζεκ πιο αναλυτ...

Πέτρος Παπακωνσταντίνου Αυτή η μυστηριώδης, αμερικανική Δημοκρατία Το αλλόκοτο κοκτέιλ της «συντηρητικής επανάστασης», από τους Ιδρυτές Πατέρες μέχρι τους νεοσυντηρητικούς και τον Μακέιν Tου Πετρου Παπακωνσταντινου Ηταν 14 Φεβρουαρίου του 2003, σ' εκείνη τη δραματική συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, όπου οι υπουργοί Εξωτερικών Γαλλίας και Ρωσίας, Ντομινίκ ντε Βιλπέν και Ιγκόρ Ιβανόφ, καταχειροκροτήθηκαν από τη μεγάλη πλειονότητα των παρόντων -κάτι πρωτάκουστο στην ιστορία του ΟΗΕ- για την αντίθεσή τους στον ήδη δρομολογημένο πόλεμο των ΗΠΑ εναντίον του Ιράκ. Στην εμπνευσμένη ομιλία του, ο Βιλπέν είχε μιλήσει εξ ονόματος της «παλιάς Ευρώπης», που κέρδισε τη σοφία της μέσα από πολλούς αιώνες, με πολύ αίμα και πολλά δάκρυα, απαντώντας έτσι στα κακόβουλα σχόλια του επικεφαλής του Πενταγώνου Ντόναλντ Ράμσφελντ και υπονοώντας ότι η υπερδύναμη του Νέου Κόσμου συμπεριφέρεται ως γίγαντας με μυαλό μικρού παιδιού. Αναζητώντας καταφύγιο στο χιούμορ, ο Αμερικανός ομόλογός του Κόλιν Πάουελ ...

Ευστράτιος Καθομιλνός (αν ζούσε στο Παρίσι Ευ Καθομίλ), ετών 35, άγαμος, ορφανός, ψιλικατζής επί της οδού Τύχης 113, καλυμμένος και πλήρης ως θεατής της ζωής των άλλων, ζώντας εξ αντανακλάσεως, ως «καθρέφτης»! Οι «άλλοι» είναι το «περίγραμμα της μορφής τους», η «λάμψη στα μάτια τους» ή η «βουβαμάρα στο βλέμματός τους». Αυτά είναι αρκετά για τον άνθρωπο-κάτοπτρο. Ο ρόλος του «καθρέφτη» είναι μία αναγκαστική επιλογή, αφού δεν ζει παρά ως θεατής σκιών. Όπως κάποιος που τηλε-οράται τη ζωή. Γι’ αυτό όταν πέσει το σκοτάδι, όταν χαθεί το φως και οι σκιές, η μοναξιά γίνεται απέραντη, αναβάσταχτη. Τότε, ο θόρυβος από τα αθόρυβα σαμπό, όταν κοπανιούνται στο πάνω πάτωμα, είναι ευλογημένος, είναι αίσθηση ζωής, αφού «σπάνε τη σιωπή και τη μονοτονία». Τέτοια μοναξιά. Να μην έχεις κανέναν να κατοπτριστείς, έναν να σ’ αγαπήσει. Μόνο καθρέφτης των άλλων, κανείς για σένα. Ό,τι οδηγεί στο «ολόλαμπρο σκότος» της τρέλας, στη σύγχυση των χρόνων, του φαντασιακού και του πραγματικού. Εγκλεισμός. Φυλακισμένος ...

Η έκδοση της «Ιστορία της τρέλας στην κλασική εποχή» (Καλέντης, Αθήνα 2007, μετάφραση Πάρις Μπουρλάκης) του Φουκό είναι μία προσπάθεια σημαντική και εξαιρετικά δύσκολη που πρέπει να τύχει της ανάλογης προσοχής. Πρόκειται για ολόκληρο το έργο και όχι την επιτομή του που έχει ήδη εκδοθεί. Ο Φουκό κάνει μία μεγάλη διαδρομή από την Αναγέννηση μέχρι σήμερα, παρακολουθώντας τις απόψεις περί τρέλας και παρουσιάζοντας πλήθος στοιχείων για την αντιμετώπισή της από την κοινωνία και τον «εγκλεισμό». Για τον ορισμό τη τρέλας παραθέτει την Εγκυκλπαίδεια που πρότεινε τον περίφημο ορισμό της σύμφωνα με τον οποίο τρέλα είναι «το να απομακρύνεται κανείς από το λόγο ‘’με την πεποίθηση και τη στέρεη πίστη πως τον ακολουθεί…»(σ. 322). Βέβαια, όλοι είμαστε «τρελοί», αλλά η «αληθινή» τρέλα συμβαίνει όταν «όλες οι εκκεντρικότητές μας, όλες οι αυταπάτες της φιλαυτίας και όλα τα πάθη μας φθάνουν μέχρι την Τύφλωση». Η ΤΥΦΛΩΣΗ είναι «το διακριτικό χαρακτηριστικό της τρέλας»(σ. 324), είναι «όλο το υπόβαθρο από π...